Rau khoai

Bố tôi thường kể, mỗi bữa ăn của tháng năm tuổi thơ của ông là những năm tháng gắn liền với củ khoai, củ sắn. Vào những ngày giáp hạt, tháng ba, ngày tám, khoai sắn cũng không còn, ngọn rau khoai luộc ăn trừ bữa. Phải năm hạn hán, ngọn rau khoai cũng gầy nhẳng xác xơ, dai ngoanh ngoách, luộc lên ăn còn chát sin sít vì nhự

Có một năm trời làm đói kém, ngọn rau khoai cũng chẳng có để ăn. Nhà đông anh em, ngọn khoai cũng chia mỗi người được một lưng lưng đã hết. Thương bố tôi đói vẫn cố học, bác hàng xóm mỗi khi thấy bố tôi đi qua gọi vào cho thêm lưng lưng bát rau khoai luộc nữa.

Đất đồng bằng Bắc bộ thường chia ra làm hai vụ lúa và hai vụ màu. Lúa có vụ mùa, vụ chiêm. Rau khoai có hai vụ. Vụ hè thu và vụ đông xuân. Vụ hè thu, khi dây khoai đem lấp xuống luống, được lúc nắng nhẹ mưa vừa, dây khoai tốt xanh leo lẻo. Ngọn dây khoai lúc này mập mạp vâm váp như cái đũa con, bò nghêu ngoao khắp mặt ruộng. Những cái ngọn trăng trắng còn bám phấn, phía trên nhú vài ba cái búp trông không khác gì cái tai con chuột nhắt thậm thụt góc nhà hay cái tai nấm vừa nhú bám trên thân cây sắn dựng sát bờ rào.

Gặp những ngày có mưa, sau hai ba hôm ra thăm ruộng khoai, trải dọc phía trên các mặt luống là từng chùm, từng chùm ngọn khoai đua nhau vươn lên ngoe nguẩy, vẫy vẫy gió. Lấy tay bấm ngọn từ cái nách lá bắt đầu hoe hoe vàng đem về luộc hay xào. Nếu là món luộc thì thêm bát nước mắm pha với dăm nhánh tỏi đập dập hòa vào. Gắp ngọn rau, thả nhẹ vào bát nước chấm, đưa lên miệng. Nhẩn nha nhai. Ngọn rau khoai mới bùi, giòn, pha lẫn chút hăng hăng nhằng nhặng của đồng đất.

Nếu cầu rình hơn, làm món xào. Cũng đem rau khoai luộc lên để cho hết cái vị chan chát của nhựa. Xong, lấy cái chảo, tra ít mỡ lợn, đợi cho mỡ sôi, nhón từng ngọn mà bỏ vào. Nghe tiếng mỡ reo quấn lấy ngọn rau lèo xèo, ngửi cái mùi mỡ thơm bốc lên thích đến từng cánh mũi. Bao giờ ngọn rau đã cuốn với mỡ, tai tái, tra dăm ba nhánh tỏi đập nhỏ. Lúc này không chỉ có mùi thơm của mỡ, của ngọn khoai mà còn thêm mùi thơm của tỏi. Ngọn khoai xào săn, ngọt, bùi và có mùi thơm thơm đến ứa nước bọt.

Ấy là cách làm của mấy nhà khá giả. Còn nhà bố tôi. Bứt ngọn rau về, ném vào rổ, tha ra ao, quẫy rửa cho sạch rồi cuộn lại, tống tất vào nồi mà luộc. Khi rau chín, nghiêng cái xoong, đổ chụp vào cái rá. Rạch mớ rau luộc cho cạn nước. Đến bữa ăn, mỗi người được phần lưng lưng cái món rau luộc ấy.

Năm tháng qua đi, thời gian không thể níu giữ đầy đọa mãi kiếp con người. Dẫu chỉ có ngọn khoai, ngọn sắn nhưng bố tôi vẫn cứ lớn lên. Buông ghế học trò, được làm kiếp sinh viên. Bố tôi bảo, ngày đó, mỗi khi nhà bếp nấu, xào hay luộc rau khoai, thậm chí chỉ ngửi thấy mùi ngọn rau khoai là đã nổi da gà, người nôn nao ậm ọe muốn nôn. Bạn bè không biết, chỉ nghĩ rằng bố tôi bị dị ứng thức ăn. Còn bố tôi, ông bảo tôi: Đây chính là di chứng của những ngày rau khoai, rau sắn phải ăn quá nhiều. Nhiều đến phát sợ.

Cuộc sống ngày mỗi đủ đầy, các món rau đồng quê, các món ăn dân dã bỗng trở thành đặc sản. Những lần như thế, bạn bè bố tôi thường nói vui: Nhớ về cội nguồn. Ừ. Cội nguồn ở đâu mà để bây giờ phải nhớ, phải về. Tủi lắm ngọn khoai, ngọn sắn. Tủi lắm những tháng năm ngọn sắn, ngọn khoai cho sống, cho lớn, cho  được có bây giờ. Thi thoảng nhớ quá, chọn sau ngày mưa, bố tôi chạy xe qua chợ, mua mớ rau khoai về cặm cụi nhặt lấy ngọn, cọng rồi hì hụi xào tỏi. Lâu lâu không ăn bố tôi lại nhắc.

Tối hai bố con ngồi, ông buột miệng.

- Lâu quá rồi bố không được ăn rau khoai xào. Thèm quá.

Tôi biết, thực lòng ông sợ tôi lớn lên rồi quên món rau đồng quê, quên những tháng năm tủi cực của thế hệ cha, mẹ. Lớn lên ở nơi đô hội, khi mở mắt ra là đã thấy những thứ “một thời xa xỉ” nên con cái dễ hư. Cái gốc gác quê mùa nhiều người không dám nhắc.

Từ chỗ ở vào chợ quê cũng 5- 6 km. Tôi đi cả chợ mới mua được mấy mớ rau khoai. Mang rau ra nhặt. Lòng tôi chợt buồn. Vài ba ngọn làm màu bên ngoài, bên trong là những lá già, sâu sia, màu vàng vàng, bủng beo, héo úa. Thương bố thèm rau, tôi đành cặm cụi ngồi nhặt lấy dăm ba đầu ngọn, những chiếc lá chưa già, úa, cố làm lấy bữa rau xào.

Nào dầu rán, tỏi, bột nêm hai bố con xì xụp xào mà đĩa rau khoai lá nhiều hơn cọng cứ bết vào nhau èo uột, nhen nhét, nhơn nhớt.

Ngồi vào mâm thỉnh thoảng bố tôi lại hỏi.

- Rau khoai con ăn có thấy ngon không?

Miếng cơm nghẹn lại. Nói không sợ bố buồn.

- Ngon. Ngon lắm bố ạ.

Bố nhìn tôi gắp miếng lá rau khoai xào bỏ vào bát. Nhìn tôi cười mà nét mặt bố tôi buồn rười rượi. Thời gian vẫn thế. Kiếp người dâu bể nay đã khác rồi. Cái tình đắng đót làm sao. Rau khoai cũng vẫn gọi rau khoai nhưng đã khác xưa rồi. Rau khoai ơi! Rau khoai ơi!.